دکتر محمدرضا الهامی
مدیر تارگاه و نایب رییس دوم انجمن دوستی ایران و چین
“به مناسبت اول اکتبر ۲۰۲۶، هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین”
اول اکتبر ۲۰۲۶، هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین ، همزمان با جشن نیمه پاییز و پنجاه و پنجمین سال ایجاد روابط دیپلماتیک ایران و چین را گرامی داشته و این جشن بزرگ را از طرف خود و اعضای انجمن دوستی ایران و چین، خدمت دولت و ملت بزرگ چین صمیمانه تبریک عرض نموده و دوستی دیرینه و پایدار بین دو ملت را همواره آرزومندیم.
اول اکتبر ۱۹۴۹ نقطه عطفی در تاریخ معاصر چین به شمار می‌رود؛ روزی که تأسیس جمهوری خلق چین اعلام شد. از آن زمان تاکنون، این کشور مسیری طولانی و پرتحول را پشت سر گذاشته است؛ مسیری که در آن بازسازی اقتصادی، توسعه زیرساخت‌ها، اصلاحات و گشایش، صنعتی‌شدن، توسعه فناوری، ارتقای سطح زندگی و گسترش تعاملات بین‌المللی، از جمله مهم‌ترین مراحل تحول چین بوده‌اند.
هفتادوهفت سال تاریخ جمهوری خلق چین را می‌توان روایتی از تلاش مستمر برای توسعه و نوسازی دانست؛ روایتی که امروز نه تنها برای مردم چین، بلکه برای جامعه بین‌المللی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
1. از بازسازی ملی تا مسیر توسعه و نوسازی
چین در سال‌های نخست پس از تأسیس جمهوری خلق با مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی، اجتماعی و زیرساختی روبه‌رو بود. ایجاد ظرفیت‌های صنعتی، توسعه زیرساخت‌ها، گسترش آموزش و خدمات عمومی و ایجاد بنیان‌های لازم برای توسعه اقتصادی، از مهم‌ترین اولویت‌های آن دوره محسوب می‌شد.
آغاز اصلاحات و گشایش در سال ۱۹۷۸ نقطه عطف دیگری در روند توسعه چین بود. طی دهه‌های پس از آن، اقتصاد چین با سرعت قابل توجهی رشد کرد و این کشور به تدریج در زمره مهم‌ترین مراکز تولید، تجارت و سرمایه‌گذاری جهان قرار گرفت. همزمان، توسعه شهرها، گسترش شبکه‌های حمل‌ونقل، افزایش دسترسی به آموزش و خدمات بهداشتی و توسعه مناطق روستایی، ابعاد اجتماعی این تحول را نیز شکل داد.
امروز چین دومین اقتصاد بزرگ جهان محسوب می‌شود و در بخش‌هایی مانند تولید صنعتی، تجارت کالا، زیرساخت‌های ریلی، انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، فناوری‌های فضایی و برخی حوزه‌های فناوری پیشرفته، حضور گسترده‌ای در بازار جهانی دارد.
بر اساس آمار رسمی، اقتصاد چین در سال ۲۰۲۵ با رشد ۵ درصدی همراه بود و تولید ناخالص داخلی این کشور به حدود ۱۴۰.۱۹ تریلیون یوان رسید. این آمار، در کنار سایر شاخص‌های اقتصادی، بیانگر تداوم ظرفیت بالای اقتصاد چین در مرحله جدید توسعه است.
2. حرکت به سوی توسعه باکیفیت و نوآوری‌محور
چین در سال‌های اخیر توجه فزاینده‌ای به تغییر الگوی رشد اقتصادی و حرکت از توسعه مبتنی بر ظرفیت‌های سنتی تولید به سمت اقتصاد دانش‌بنیان، نوآوری و فناوری‌های پیشرفته نشان داده است.
هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات، رباتیک، خودروهای برقی، انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری‌های فضایی، ارتباطات نسل جدید و سایر فناوری‌های نوین، بخش مهمی از چشم‌انداز توسعه چین را تشکیل می‌دهند.
چین در سال‌های اخیر در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، نیمه‌رساناها، رباتیک، انرژی‌های پاک، فناوری فضایی و ارتباطات پیشرفته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام داده است. دولت چین اعلام کرده است که هزینه تحقیق و توسعه در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲٫۸ درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است. همچنین بر اساس اظهارات رسمی، چین در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار در میان ۱۰ کشور نخست شاخص جهانی نوآوری سازمان جهانی مالکیت فکری قرار گرفت.
برنامه فضایی چین نیز به یکی از نمادهای توانمندی علمی این کشور تبدیل شده است. ایستگاه فضایی «تیانگونگ» اکنون بخشی از زیرساخت فضایی سرنشین‌دار چین است و مأموریت‌های مختلف «شنژو» برای انتقال فضانوردان و انجام آزمایش‌های علمی در آن انجام شده است.
آغاز برنامه پنج‌ساله پانزدهم در سال ۲۰۲۶ نیز فصل تازه‌ای در این مسیر محسوب می‌شود. این برنامه برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ بر موضوعاتی همچون نوآوری علمی و فناوری، توسعه باکیفیت، تقویت تقاضای داخلی، تحول دیجیتال، توسعه سبز و ارتقای بهره‌وری تأکید دارد. چنین رویکردی نشان می‌دهد که توسعه چین در دهه‌های آینده بیش از پیش با علم، فناوری، سرمایه انسانی و توسعه پایدار پیوند خواهد خورد.
3. توسعه زیرساخت؛ گسترش شبکه‌ای و کوتاه کردن فاصله‌ها
شاید هیچ حوزه‌ای به اندازه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ابعاد تحول اقتصادی چین را برای ناظران خارجی ملموس نکرده باشد.
شبکه گسترده قطارهای سریع‌السیر، بنادر بزرگ، فرودگاه‌ها، بزرگراه‌ها و مراکز لجستیکی، شهرهای مختلف چین را به یکدیگر و بازارهای بین‌المللی متصل کرده‌اند.
در کنار زیرساخت‌های داخلی، طرح‌های اتصال منطقه‌ای و بین‌المللی نیز بخشی از سیاست اقتصادی و دیپلماتیک چین را تشکیل می‌دهند.
4. توسعه سبز؛ مسئولیتی مشترک برای آینده بشریت
یکی از حوزه‌هاییکه در سال‌های اخیر اهمیت بیشتری یافته، توسعه سبز و مقابله با تغییرات اقلیمی است.
چین با توسعه گسترده انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی، فناوری‌های ذخیره انرژی و زیرساخت‌های سبز، تلاش کرده است ظرفیت‌های فناورانه و صنعتی خود را در خدمت گذار به اقتصادی کم‌کربن قرار دهد.
البته مقابله با تغییرات اقلیمی موضوعی فراتر از مرزهای ملی است و نیازمند همکاری همه کشورهاست. از این منظر، همکاری‌های بین‌المللی در زمینه انرژی پاک، فناوری‌های سبز، حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار می‌تواند یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تعامل میان کشورها در دهه‌های آینده باشد.
5. چین و جامعه جهانی؛ از تعامل اقتصادی تا همکاری چندجانبه
افزایش نقش چین در اقتصاد جهانی، این کشور را به یکی از بازیگران مهم در مناسبات بین‌المللی تبدیل کرده است. روابط گسترده اقتصادی، تجاری، فرهنگی و علمی چین با کشورهای مختلف جهان، شبکه‌ای از همکاری‌های متنوع را شکل داده است.
چین همچنین بر اهمیت چندجانبه‌گرایی، همکاری بین‌المللی و نقش سازمان‌های بین‌المللی در رسیدگی به مسائل جهانی تأکید می‌کند. همکاری با سازمان ملل متحد در حوزه‌هایی همچون توسعه پایدار، کاهش فقر، تغییرات اقلیمی و سایر مسائل جهانی، بخشی از این رویکرد را تشکیل می‌دهد.
در شرایطی که جهان با چالش‌هایی همچون تغییرات اقلیمی، امنیت غذایی و انرژی، توسعه نابرابر، تحولات فناوری و پیچیدگی‌های اقتصادی مواجه است، گفت‌وگو و همکاری میان کشورها اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده است.
6. ابتکار کمربند – راه و گسترش پیوندهای منطقه‌ای
یکی از مهم‌ترین ابتکارات چین در عرصه همکاری‌های بین‌المللی در سال‌های اخیر، «ابتکار کمربند -راه» بوده است. این ابتکار در حوزه‌هایی همچون زیرساخت، حمل‌ونقل، تجارت، انرژی، ارتباطات و همکاری‌های اقتصادی، زمینه‌هایی برای تعامل میان چین و کشورهای مشارکت‌کننده فراهم کرده است.
برای کشورهای آسیایی و مناطق پیرامونی، توسعه مسیرهای ارتباطی و تجاری می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. قرار گرفتن چین در پیوند میان شرق آسیا و سایر مناطق جهان، ظرفیت‌هایی برای توسعه کریدورهای حمل‌ونقل، تجارت منطقه‌ای و همکاری‌های اقتصادی ایجاد کرده است.
بر اساس آمار رسمی چین، تجارت این کشور با کشورهای مشارکت‌کننده در ابتکار کمربند -راه در سال ۲۰۲۵ به ۲۳.۶ تریلیون یوان رسید.
در این چارچوب، توسعه ارتباطات میان آسیا، آسیای مرکزی، قفقاز، خاورمیانه و اروپا می‌تواند به عنوان یکی از حوزه‌های مهم همکاری اقتصادی و منطقه‌ای مورد توجه قرار گیرد.
7. اهمیت روابط مردم با مردم؛ دیپلماسی عمومی
روابط میان کشورها تنها به مناسبات سیاسی و اقتصادی محدود نمی‌شود. ارتباط میان ملت‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز علمی، رسانه‌ها، سازمان‌های فرهنگی و جوانان نیز نقش مهمی در ایجاد شناخت متقابل و تقویت دوستی میان کشورها ایفا می‌کند.
چین در دهه‌های اخیر شاهد گسترش مبادلات فرهنگی و آموزشی با کشورهای مختلف بوده است. توسعه گردشگری، آموزش زبان، همکاری‌های دانشگاهی، تبادل دانشجو و پژوهشگر و برگزاری برنامه‌های فرهنگی، از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند شناخت ملت‌ها از یکدیگر را افزایش دهند.
تجربه تاریخی نشان داده است که روابط پایدار میان کشورها زمانی استحکام بیشتری پیدا می‌کند که علاوه بر دولت‌ها، مردم و نهادهای مدنی و علمی نیز در آن مشارکت داشته باشند.
در همین ارتباط انجمن های دوستی ایران و چین، طی 27 سال تلاش مشترک 15 دوره نشست سالیانه که بطور متناوب در پکن و تهران برگزار نموده است، گامهای مهمی در تعمیق روابط دو کشور بویژه دپیلماسی مردم با مردم برداشته و با برگزاری جشن های فرهنگی و مناسبت های ملی به شناخت مردم دو کشور از فرهنگ، هنر و تاریخ و تمدن یکدیگر کمک نموده است.
8. نگاهی به آینده؛ همکاری در جهانی در حال تحول
هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین در شرایطی برگزار می‌شود که نظام بین‌المللی در حال تجربه تحولات مهمی است. فناوری‌های نوظهور، تغییرات اقلیمی، تحولات اقتصادی، دگرگونی زنجیره‌های تأمین و رشد اقتصاد دیجیتال، چشم‌انداز روابط بین‌الملل را با فرصت‌ها و چالش‌های جدیدی مواجه کرده‌اند.
در چنین شرایطی، کشورها بیش از گذشته به همکاری در حوزه‌هایی نیاز دارند که منافع مشترک بشری را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ از مبارزه با تغییرات اقلیمی و توسعه انرژی پاک گرفته تا امنیت غذایی، سلامت، آموزش، فناوری و توسعه زیرساخت‌ها.
چین با توجه به ظرفیت اقتصادی، صنعتی و علمی خود می‌تواند یکی از طرف‌های مهم این همکاری‌ها باشد. در عین حال، استمرار گفت‌وگو و همکاری سازنده میان کشورهای مختلف، برای ایجاد محیطی باثبات‌تر و مساعدتر برای توسعه اقتصادی و اجتماعی اهمیت اساسی دارد.
9. افق روابط دوستانه و همکاری‌های آینده
هفتادوهفت سال پس از تأسیس جمهوری خلق چین، این کشور در مرحله‌ای جدید از توسعه قرار دارد؛ مرحله‌ای که در آن نوآوری، فناوری، توسعه سبز، افزایش کیفیت رشد اقتصادی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی جایگاه مهمی یافته‌اند. برای جامعه بین‌المللی، چین نه تنها یک شریک مهم اقتصادی و تجاری، بلکه کشوری با ظرفیت‌های گسترده در زمینه‌های علمی، فناوری، فرهنگی و توسعه‌ای است.
تقویت روابط دوستانه میان ملت‌ها، احترام متقابل، عدم مداخله در امور داخلی کشورها، گفت‌وگو و همکاری برای توسعه مشترک، می‌تواند زمینه‌ساز روابطی پایدار و سازنده در جهان باشد.
از این منظر، مناسبت هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین، تنها فرصتی برای مرور گذشته نیست؛ بلکه می‌تواند نقطه‌ای برای نگاه به آینده و تأکید دوباره بر اهمیت همکاری و گفت‌وگوی میان ملت‌ها باشد.
10. سخن پایانی
هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین، یادآور هفت دهه تحولات عمیق در تاریخ معاصر این کشور است؛ هفت دهه‌ای که با فراز و نشیب‌های متعدد همراه بوده و چین را به یکی از مهم‌ترین بازیگران اقتصادی و بین‌المللی عصر حاضر تبدیل کرده است.
در آغاز مرحله جدید توسعه، چین با فرصت‌های قابل توجهی در حوزه‌های فناوری، اقتصاد دیجیتال، انرژی پاک، تجارت و همکاری‌های بین‌المللی مواجه است و همزمان با مسائلی همچون تحولات جمعیتی، ضرورت افزایش بهره‌وری و پیچیدگی‌های محیط اقتصادی و بین‌المللی روبه‌روست.
سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین همچنین فرصتی است برای تأکید بر اهمیت دوستی میان ملت‌ها و همکاری میان کشورها در مسیر دستیابی به صلح، ثبات و توسعه پایدار.
در پایان، بار دیگر، به مناسبت هفتادوهفتمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین، ضمن گرامیداشت این مناسبت ملی، برای مردم جمهوری خلق چین “صلح، پیشرفت، رفاه و شکوفایی روزافزون” و برای روابط دوستانه و همکاری‌های سازنده میان چین و ایران، افقی روشن و آینده‌ای سرشار از تفاهم و همکاری آرزو می‌نماییم.