لینک مصاحبه در IranDaily
در سالهای اخیر، با گسترش همکاریهای اقتصادی و سیاسی بین ایران و چین، چالشهای بانکی مرتبط با تحریمهای بینالمللی و یکجانبه برای ایرانیان ساکن چین، به ویژه دانشجویان، پدیدار شده است. این مشکلات کمتر از روابط دوجانبه، بلکه بیشتر از الزامات سیستم بانکی بینالمللی و فشار تحریمها بر ایران ناشی میشود. گاهی اوقات، چنین محدودیتهایی دسترسی به خدمات بانکی اولیه را برای بخشهایی از جامعه ایرانی در چین دشوار کرده است.
چین، یکی از نزدیکترین شرکای اقتصادی ایران و مقصد اصلی صادرات ایران، همواره با تحریمهای یکجانبه ایالات متحده مخالفت کرده است. روابط دوجانبه در حال حاضر در چارچوب همکاریهای استراتژیک، به ویژه تحت توافق جامع همکاری ۲۵ ساله، در حال توسعه است. تحلیلگران میگویند که با ورود تدریجی این توافق به مرحله اجرایی، میتواند به کاهش برخی موانع بانکی و تسهیل تعاملات مالی بین دو کشور کمک کند.
در این زمینه، انتظارات در حال افزایش است که از طریق سازوکارهای اجرایی قویتر، استفاده از ظرفیتهای موجود و ابزارهای مالی جدید، مسائل بانکی که ایرانیان در چین – به ویژه دانشجویان – با آن مواجه هستند، به تدریج برطرف شود. روزنامه ایران دیلی با محمدرضا الهامی، نایب رئیس انجمن دوستی ایران و چین (ICFA)، در مورد این مسائل، اقدامات انجام شده تاکنون و چشمانداز حل چالشها با عمیقتر شدن همکاریهای دوجانبه، گفتگو کرد.
ایران دیلی: دلیل بسته شدن حسابهای بانکی ایرانیان در چین چیست و این موضوع چه مشکلاتی را، به ویژه برای دانشجویان، ایجاد کرده است؟
الهامی: پس از تشدید تحریمها، بانکها و شرکتهای چینی – به دلیل روابط گستردهشان با موسسات مالی بینالمللی، به ویژه بانکهای آمریکایی – محدودیتهایی را برای اتباع ایرانی اعمال کردند تا از قرار گرفتن در معرض تحریمها جلوگیری کنند. این اقدامات هم شرکتها و هم بانکها را تحت تأثیر قرار داد.
گاهی اوقات، مسافران ایرانی دارای گذرنامه ایرانی حتی در فرودگاهها قادر به تبدیل دلار آمریکا نبودند که این یکی از اولین نشانههای قابل مشاهده این محدودیتها بود. برای ایرانیان ساکن چین – از جمله بازرگانان، تجار و دانشجویان – وضعیت جدیتر بود، زیرا حسابهای بانکی آنها بسته شده بود. این وضعیت تقریباً هفت سال است که ادامه دارد و مستقیماً با تحریمهای بانکی مرتبط است.
برخی از بازرگانان مجبور شدند برای پنهان کردن مشارکت ایرانیان، املاک خود را ثبت کنند یا به نام اتباع چینی حساب باز کنند که این امر مشکلات بیشتری ایجاد کرد. دانشجویان نیز با مشکلات مشابهی روبرو بودند. حتی دانشجویانی که بورسیه دولت چین دریافت میکردند و قرار بود از طریق حوالههای بانکی کمک هزینه دریافت کنند، قادر به افتتاح حساب نبودند. در عمل، افتتاح حساب دلار آمریکا برای ایرانیان غیرممکن بود و بسیاری از دانشجویان، چه بورسیهشوندگان و چه سایرین، را مجبور میکرد برای مدیریت امور مالی خود به بازارهای غیررسمی یا واسطههای چینی تکیه کنند.
دانشجویان بدون بورسیه یا کسانی که به حمایت مالی از ایران نیاز داشتند، چگونه در این شرایط مدیریت کردهاند؟
این یکی از چالشهای اصلی دانشجویان بوده است. برخی تلاش کردند از طریق کانالهای سفارت یا روشهای غیرمستقیم مدیریت کنند، اما در کل وضعیت بسیار دشوار بوده است. در طول چند سال گذشته، این موضوع بارها از طریق وزارت امور خارجه ایران و در گفتگو با مقامات چینی، چه در سطح سفارت و چه در ICFA، مطرح شده است.
طرف چینی گفته است که این تصمیمات توسط بانکها گرفته میشود. با توجه به پیوندهای گسترده بینالمللی، بانکهای چینی به دنبال حفظ این روابط و جلوگیری از تحریمها با رعایت محدودیتهای اعمال شده بر ایران هستند. معاملات بانکی چین با ایران در مقایسه با معاملات آن با سایر بانکهای بینالمللی نسبتاً اندک است و این امر باعث میشود موسسات مالی چینی از پذیرش ریسک تحریمها خودداری کنند.
چه راهحلهای فوری، بهویژه برای دانشجویان، در نظر گرفته شده است؟
طبق اطلاعات موجود، بین ۵۰۰۰ تا ۶۰۰۰ ایرانی در چین زندگی میکنند که بیشتر آنها دانشجو هستند و حدود ۵۰۰ نفر از آنها تاجر و بازرگان ایرانی هستند. با توجه به تعداد زیاد دانشجویان، راهحلهایی بهطور خاص برای این گروه در نظر گرفته شده است.
اطلاعات اخیر نشان میدهد که برخی از تسهیلات، از جمله دسترسی به سیستم پرداخت پرکاربرد Alipay، ارائه شده است. در چین، بسیاری از تراکنشها بهصورت دیجیتالی از طریق کدهای QR انجام میشوند و وجوه مستقیماً از حسابها کسر میشوند. به نظر میرسد دانشجویان ایرانی با استفاده از مدارک شناسایی خود به این سیستم دسترسی محدودی پیدا کردهاند و به آنها امکان میدهد هزینههای روزانه را مدیریت کنند.
این امر بخشی از مشکل دانشجویان را برطرف کرده است، اما بازرگانان و فعالان تجاری همچنان با مسائل حلنشده مربوط به افتتاح حساب و انجام تراکنشهای بانکی مواجه هستند.
اما حتی این سیستمهای پرداخت نیز نیاز به واریز وجه دارند. آیا نمیتوان بین دانشجویان، شهروندان عادی و بازرگانان تمایز قائل شد؟
اما حتی این سیستمهای پرداخت نیز نیاز به واریز وجه دارند. آیا نمیتوان بین دانشجویان، شهروندان عادی و بازرگانان تمایز قائل شد؟
برای دانشجویان، چنین تمایزی تا حدودی اعمال شده است. دانشجویان بورسیه دولت چین، پرداختهایی را به یوان دریافت میکنند که به حسابهای یوانی واریز میشود. اگر آنها وجوه شخصی داشته باشند، معمولاً دلار را از طریق بازار غیررسمی یا از طریق رابطهای چینی به یوان تبدیل میکنند و وجوه را بر اساس آن واریز میکنند.
با این حال، مشکل انتقال رسمی پول از ایران به دلار آمریکا به طور کامل حل نشده است و در بسیاری از موارد، فقط از طریق صرافیها امکانپذیر است.
با توجه به توافقنامه همکاری ۲۵ ساله، آیا نباید انتظار داشت که چین اقدامات قویتری، به ویژه برای دانشجویان ایرانی، انجام دهد؟
در تجارت، بخشی از مشکل از طریق مکانیسمهایی مانند تهاتر، از جمله ترتیبات نفت در برابر کالا که از انتقال پول جلوگیری میکند، برطرف شده است. از آنجایی که چین بیشتر کالاهای مورد نیاز ایران را تولید میکند، این امر به کاهش برخی از مشکلات کمک کرده است. یکی دیگر از اهداف کلیدی این توافق ۲۵ ساله، بینالمللی شدن یوان و استفاده از آن به عنوان جایگزینی برای دلار آمریکا در معاملات است که میتواند به حل مسائل موجود کمک کند. سازوکارهای مالی مانند سیستم CIFT چین نیز مورد بحث قرار گرفته است و نشانههایی وجود دارد که بازرگانان ایرانی ممکن است بتوانند از آن استفاده کنند، اگرچه میزان اجرای آن هنوز مشخص نیست.
پس از سفر رئیس جمهور مسعود پزشکیان به چین و تحولات پس از جنگ ۱۲ روزه، به نظر میرسد هر دو طرف به این نتیجه رسیدهاند که همکاری نزدیکتری مورد نیاز است. اعتماد متقابل افزایش یافته است که میتواند به حل موانع مالی و تقویت همکاری در سایر زمینهها کمک کند.
آیا بانکهای چینی میتوانند همتایان خارجی خود را متقاعد کنند که حداقل برای حسابهای دانشجویی محدود استثنا قائل شوند؟
بله، این امکان وجود دارد. اگر عزم واقعی برای حل مشکلات پیش روی بازرگانان و دانشجویان وجود داشته باشد، میتوان راهحلهایی پیدا کرد. تلاشهای چین در این زمینه نشاندهنده میزان تعهد به اجرای عملی توافق ۲۵ ساله خواهد بود. پیش از این، بانکهای واسطهای مانند بانک کونلون برای انجام چنین تراکنشهایی تعیین شده بودند و مدتی توسط سیستم بانکی بینالمللی پذیرفته شده بودند، اما عملیات آنها بعداً با تشدید تحریمها با مشکلاتی مواجه شد.
به عنوان یک عضو ICFA، آیا انتظار دارید دولت چین راه حل روشنی ارائه دهد؟
بله. این توافق ۲۵ ساله اهمیت نمادین پیدا کرده است. از یک طرف، مخالفان خارجی روایتهای منفی پیرامون آن را ترویج میکردند. از سوی دیگر، احتیاط چین به دلیل نگرانیهای تحریمی به این معنی بود که ایران در نهایت هزینهها را متحمل میشود.
با این حال، تحولات اخیر و نیازهای فزاینده متقابل، شرایطی را برای همکاری عملیتر ایجاد کرده و امیدهایی را ایجاد کرده است که این مسائل میتوانند به تدریج حل شوند.
بر اساس توافق ۲۵ ساله، حوزههای اصلی تمرکز باید چه باشند و ایران چه انتظاری دارد؟
انتظار، تمایل بیش از حد به سمت چین نیست، بلکه سرمایهگذاری معنادار چین در ایران در کنار تجارت، به ویژه در انرژیهای تجدیدپذیر، زیرساختها، حمل و نقل و نفت و گاز است.
سرمایهگذاری، به جای واردات صرف، چیزی است که اشتغال و رشد اقتصادی را برای ایران ایجاد میکند. چنین همکاری همچنین از نظر اقتصادی به نفع چین است و به مقابله با تصوراتی مبنی بر اینکه چین فقط به دنبال فروش محصولات به خارج از کشور است، کمک میکند. دستیابی به این هدف مستلزم سادهسازی بوروکراسی و تسریع فرآیندهای اداری در ایران است تا همکاری بتواند بر اساس منافع متقابل پیش برود.
مشارکت چین در تولید داخل ایران چقدر میتواند برای خود چین مفید باشد؟
بسیار مفید خواهد بود. ایران فرصتهای سرمایهگذاری قابل توجهی را ارائه میدهد که میتواند برای چین سودآور باشد. محصولات چینی، برخلاف برخی تصورات، در بسیاری از بخشها از کیفیت بالایی برخوردارند و مطابق با استانداردهای جهانی هستند.
در عین حال، بازرگانان و نهادهای نظارتی ایرانی باید کنترل کیفیت را تضمین کنند تا کالاهای چینی با کیفیت بالا وارد بازار ایران شوند. این امر به نفع مصرفکنندگان ایرانی است و در عین حال از اعتبار محصولات چینی در ایران نیز محافظت میکند.